หลายคนคิดว่าอาการที่ทรมานที่สุดจากการทำเคมีบำบัดคือคลื่นไส้อาเจียน หรือผมร่วง แต่ความจริงแล้ว อาการเหล่านี้แม้จะทำให้เหนื่อยทั้งกายและใจ ทว่ามักไม่อันตรายถึงชีวิต สิ่งที่ต้องระวังมากกว่าคือ “ภาวะกดไขกระดูก” ภัยเงียบที่มองไม่เห็น  ซึ่งอาจนำไปสู่การติดเชื้อรุนแรงหรือเลือดออกอันตรายได้

　　1. รู้จักภัยเงียบนี้ให้มากขึ้น

　　1) ภาวะกดไขกระดูกคืออะไร

　　ไขกระดูกของเราทำหน้าที่เหมือนโรงงานผลิตเม็ดเลือด  ทั้งเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือด แต่ยาเคมีบำบัดนอกจากจะทำลายเซลล์มะเร็งแล้ว ยังไปกระทบต่อโรงงานแห่งนี้ด้วย ทำให้จำนวนเม็ดเลือดลดต่ำลงมากกว่าปกติ

　　2) ทำไมอันตรายกว่าอาการอาเจียน

　　อาการคลื่นไส้อาเจียนแม้จะทรมาน แต่ส่วนใหญ่มักดีขึ้นภายในไม่กี่วัน ส่วนผมร่วงก็ไม่ได้กระทบต่อชีวิตโดยตรง แต่ภาวะกดไขกระดูกนั้นแตกต่างออกไป

　　หากเม็ดเลือดขาวต่ำมาก แม้แค่หวัดเล็ก ๆ ก็อาจลุกลามเป็นการติดเชื้อรุนแรงได้ และหากเกล็ดเลือดต่ำ แค่แปรงฟันก็อาจเลือดออกไม่หยุด นี่จึงเป็นภาวะที่น่ากังวลที่สุดระหว่างการทำเคมีบำบัด

　　3) ช่วงไหนที่เสี่ยงที่สุด 

　　โดยทั่วไป หลังให้เคมีบำบัดประมาณ 1–2 สัปดาห์ ระดับเม็ดเลือดจะลดลงถึงจุดต่ำสุด ช่วงนี้ร่างกายจะอ่อนแอที่สุด หลายคนหลังให้ยาใหม่ ๆ ยังรู้สึกปกติ แต่พอผ่านไปหลายวันกลับเริ่มเหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย หรือมีไข้ จึงต้องระวังเป็นพิเศษ

　　2. วิธีสังเกตและรับมือ 

　　1) สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม 

　　มีไข้ แม้เพียง 37 องศากว่า    

　　มีรอยช้ำหรือจุดแดงตามตัวโดยไม่ทราบสาเหตุ

　　เลือดออกตามไรฟันง่ายกว่าปกติ

　　เหนื่อยมาก เดินไม่กี่ก้าวก็หอบ 

　　อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณว่าเม็ดเลือดต่ำเกินไปแล้ว

　　2) สิ่งที่ต้องระวังเมื่ออยู่บ้าน 

　　วัดไข้ทุกวัน 

　　ล้างมือด้วยสบู่ให้สะอาด 

　　หลีกเลี่ยงสถานที่แออัด

　　ผลไม้ควรปอกเปลือกก่อนกิน 

　　อาหารต้องปรุงสุกเสมอ 

　　ใช้เครื่องโกนหนวดไฟฟ้าแทนใบมีด

　　ตัดเล็บให้สั้น และหลีกเลี่ยงการแคะจมูกหรือแคะหู

　　3) เมื่อไหร่ควรรีบไปโรงพยาบาล 

　　มีไข้เกิน 38 องศา 

　　มีไข้นานเกิน 1 ชั่วโมง

　　เลือดออกไม่หยุด

　　อุจจาระมีสีดำหรือมีเลือดปน 

　　หากมีอาการเหล่านี้ อย่ารอดูอาการเอง ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

　　3. การดูแลตัวเองในชีวิตประจำวัน 

　　1) กินอย่างไรให้ปลอดภัย 

　　ควรได้รับโปรตีนให้เพียงพอ เช่น ไข่ ปลา และเนื้อไม่ติดมัน อาหารทุกชนิดควรปรุงสุกเสมอ  งดอาหารดิบหรือยำไปก่อน ส่วนผลไม้ควรเลือกชนิดที่ปอกเปลือกได้

　　2) ขยับร่างกายอย่างไรให้ปลอดภัย 

　　สามารถเดินเล่นเบา ๆ ได้ แต่ควรหลีกเลี่ยงสถานที่คนเยอะ และงดงานที่ต้องใช้แรงมาก เช่น ยกของหนักหรือทำงานบ้านหนัก ๆ ควรใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม และแปรงอย่างเบามือ 

　　คำถามที่พบบ่อย 

　　ถาม： ภาวะกดไขกระดูกป้องกันล่วงหน้าได้ไหม

　　ตอบ： การตรวจเลือดตามนัดหลังให้เคมีบำบัด  คือวิธีป้องกันที่ดีที่สุด อย่ารอจนมีอาการแล้วค่อยตรวจ เพราะหากเม็ดเลือดต่ำมากแล้วจะรักษาได้ยากกว่าเดิม

　　ถาม： กินอะไรช่วยเพิ่มเม็ดเลือดขาวและเกล็ดเลือดได้ไหม 

　　ตอบ： อาหารช่วยได้เพียงเสริมโภชนาการเท่านั้น ไม่สามารถเพิ่มเม็ดเลือดได้อย่างชัดเจน วิธีที่ได้ผลจริงคือการรักษาทางการแพทย์ เช่น ยากระตุ้นเม็ดเลือดขาวหรือเกล็ดเลือด 

　　แม้อาการคลื่นไส้อาเจียนและผมร่วงจะเป็นสิ่งที่มองเห็นได้ชัด  แต่ “ภาวะกดไขกระดูก” คือภัยเงียบที่อันตรายกว่า  โดยเฉพาะช่วง 1–2 สัปดาห์หลังให้เคมีบำบัด หากใส่ใจสังเกตอาการ วัดไข้ทุกวัน และรีบพบแพทย์เมื่อมีสัญญาณผิดปกติ ก็จะช่วยให้การรักษาผ่านไปได้อย่างปลอดภัยมากขึ้น 

　　ปรึกษาโรคมะเร็ง

　　หากคุณต้องการทราบว่าผู้ป่วยเหมาะสำหรับการรักษาแบบบาดแผลเล็กหรือไม่ (การรักษาด้วยความเย็น  การรักษาด้วยมีดนาโน  การรักษาเฉพาะจุดแบบอุดตันเส้นเลือด ฯลฯ) และค่าใช้จ่ายในการรักษา  กรุณากรอกข้อมูลผู้ป่วย เพื่อรับคำแนะนำจากทีมแพทย์มะเร็งผู้เชี่ยวชาญของเรา

รับคำแนะนำจากแพทย์