ผู้ป่วยมะเร็งปอดจำนวนมากหลังได้รับการวินิจฉัย มักรู้สึกโล่งใจเมื่อทราบว่าตนเองสามารถใช้ “ยารักษาแบบมุ่งเป้า” (Targeted Therapy) ได้ เพราะเมื่อเทียบกับเคมีบำบัดหรือรังสีรักษา ยากลุ่มนี้มักมีผลข้างเคียงน้อยกว่า รับประทานสะดวก และช่วยควบคุมโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพในผู้ป่วยที่มีการกลายพันธุ์ของยีนตรงกับตัวยา

　　แต่ในอีกด้านหนึ่ง ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยก็มักมีคำถามที่อยู่ในใจเสมอว่า “ยาจะดื้อเมื่อไร？” “จะมีวันที่ยาหยุดได้ผลหรือไม่？”

　　ในทางคลินิก ปัญหา “การดื้อยา” ถือเป็นเรื่องที่พบได้จริง และแทบไม่มีใครสามารถหลีกเลี่ยงได้ทั้งหมด เพราะเซลล์มะเร็งมีความสามารถในการปรับตัวและกลายพันธุ์อยู่ตลอดเวลา อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ผู้ป่วยควรรู้คือ ระยะเวลาการดื้อยาไม่ได้ขึ้นอยู่กับโชคเพียงอย่างเดียว แต่พฤติกรรมการใช้ชีวิตและการดูแลตัวเองบางอย่าง อาจส่งผลโดยตรงต่อความเร็วในการดื้อยาได้

　　ทำไมยามุ่งเป้าจึงเกิดการดื้อยา？

　　หากอธิบายแบบง่ายที่สุด เซลล์มะเร็งเปรียบเหมือน “กลุ่มตัวร้ายที่เรียนรู้และวิวัฒนาการได้”

　　ในช่วงแรกของการรักษา ยามุ่งเป้าจะเข้าไปโจมตีเซลล์มะเร็งที่มีการกลายพันธุ์เฉพาะได้อย่างแม่นยำ ทำให้ก้อนมะเร็งลดลง อาการต่าง ๆ ดีขึ้น และโรคถูกควบคุมได้อย่างรวดเร็ว

　　แต่โดยทั่วไปมักยังมีเซลล์มะเร็งบางส่วนหลงเหลืออยู่ และเมื่ออยู่ภายใต้แรงกดดันจากยาเป็นเวลานาน เซลล์เหล่านี้อาจค่อย ๆ ปรับตัว เกิดการกลายพันธุ์เพิ่มเติม และท้ายที่สุดพัฒนาไปสู่ภาวะดื้อยา จนยาที่เคยได้ผลเริ่มควบคุมโรคไม่ได้เหมือนเดิม

　　ภาวะดื้อยาแบ่งได้เป็น 2 ลักษณะหลัก ได้แก่

　　1. การดื้อยาตามธรรมชาติ

　　เป็นกระบวนการวิวัฒนาการของเซลล์มะเร็งที่เกิดขึ้นได้เองในระยะยาว ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีโอกาสพบ เพียงแต่ระยะเวลาจะเร็วหรือช้าต่างกัน

　　2. การดื้อยาแบบเร่งเร็วจากปัจจัยภายนอก

　　เกิดจากพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม เช่น รับประทานยาไม่สม่ำเสมอ ดูแลร่างกายไม่เหมาะสม หรือใช้ยาและผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ร่วมเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ ซึ่งเป็นส่วนที่สามารถป้องกันได้

　　ข้อมูลทางคลินิกพบว่า ผู้ป่วยที่ดูแลตนเองอย่างเหมาะสมและปฏิบัติตามคำแนะนำแพทย์อย่างเคร่งครัด มักมีระยะเวลาก่อนเกิดการดื้อยานานกว่าผู้ที่รับประทานยาไม่สม่ำเสมออย่างชัดเจน

　　ดังนั้น หากต้องการรักษาประสิทธิภาพของยาให้ออกฤทธิ์ได้นานที่สุด สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่แค่ “กินยา” แต่คือการดูแลตัวเองอย่างถูกต้องในชีวิตประจำวันด้วย

　　เรื่องสำคัญข้อที่ 1： ห้ามหยุดยา ปรับยา หรือกินยาไม่สม่ำเสมอด้วยตัวเอง

　　นี่คือหนึ่งในสาเหตุของการดื้อยาที่พบบ่อยที่สุดในผู้ป่วยมะเร็งปอดที่ใช้ยามุ่งเป้า

　　ผู้ป่วยหลายคนเมื่ออาการดีขึ้น มักเริ่มลดขนาดยาเอง บางคนหยุดยาเพราะคิดว่าโรคดีขึ้นแล้ว หรือบางครั้งลืมรับประทานยาและไม่ได้ใส่ใจมากนัก แต่พฤติกรรมเหล่านี้อาจเปิดโอกาสให้เซลล์มะเร็งที่ยังหลงเหลืออยู่ฟื้นตัวและปรับตัวจนดื้อยาเร็วขึ้น

　　สาเหตุสำคัญคือ ยามุ่งเป้าจำเป็นต้องรักษาระดับยาในเลือดให้คงที่ เพื่อกดการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งอย่างต่อเนื่อง หากระดับยาแกว่งมากเกินไป ประสิทธิภาพในการควบคุมโรคก็อาจลดลง

　　แนวทางการใช้ยาที่ถูกต้อง

　　ควรรับประทานยาเวลาเดิมทุกวัน      และพยายามให้เวลาใกล้เคียงเดิมมากที่สุด

　　หากลืมรับประทานยา      และยังห่างจากมื้อต่อไปมาก ให้รีบทานทันทีที่นึกได้

　　หากใกล้เวลามื้อถัดไปแล้ว      ให้ข้ามไปเลย และห้ามเพิ่มขนาดยาเป็นสองเท่า

　　แม้อาการจะดีขึ้น      ก็ไม่ควรหยุดยาเอง

　　การเปลี่ยนยา      ลดขนาดยา หรือเพิ่มยา ควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น

　　เรื่องสำคัญข้อที่ 2： ระวังอาหารเสริม สมุนไพร หรือยาที่อาจตีกับยา

　　ผู้ป่วยจำนวนมากมักต้องการบำรุงร่างกายเพิ่มเติมระหว่างรักษา จึงหาซื้ออาหารเสริม สมุนไพร ยาจีน หรือสูตรพื้นบ้านต่าง ๆ มารับประทานร่วมเอง โดยคิดว่าจะช่วยให้ร่างกายแข็งแรงขึ้น

　　แต่ในความเป็นจริง ผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจรบกวนการทำงานของตับและระบบเผาผลาญยา ทำให้ระดับยามุ่งเป้าในเลือดเปลี่ยนแปลง ส่งผลให้ประสิทธิภาพของยาลดลง และอาจเร่งให้เกิดการดื้อยาเร็วขึ้นได้

　　สิ่งที่ควรระวังเป็นพิเศษ

　　สมุนไพรหรือยาพื้นบ้านที่ไม่ทราบส่วนประกอบชัดเจน

　　อาหารเสริมปริมาณมาก      เช่น โสม เขากวางอ่อน หรือสปอร์เห็ดหลินจือ

　　ยาลดกรดบางชนิด      เช่น โอเมพราโซล (Omeprazole)      ซึ่งอาจลดการดูดซึมของยามุ่งเป้าบางตัว

　　สมุนไพรจีนที่มีฤทธิ์แรง      หรืออาจมีโลหะหนักปะปน

　　หลักสำคัญที่ควรจำ

　　หากต้องการใช้ยา อาหารเสริม หรือผลิตภัณฑ์สุขภาพใดเพิ่มเติมในช่วงรักษา ควรปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้ง และไม่ควรใช้เองตามคำแนะนำทั่วไปจากอินเทอร์เน็ตหรือคนรอบข้าง

　　เพราะสิ่งที่ดูเหมือน “ช่วยบำรุงร่างกาย” ในบางครั้ง อาจกลายเป็นสิ่งที่ลดประสิทธิภาพของการรักษาโดยไม่รู้ตัว

　　ปรึกษาโรคมะเร็ง

　　หากคุณต้องการทราบว่าผู้ป่วยเหมาะสำหรับการรักษาแบบบาดแผลเล็กหรือไม่ (การรักษาด้วยความเย็น  การรักษาด้วยมีดนาโน  การรักษาเฉพาะจุดแบบอุดตันเส้นเลือด ฯลฯ) และค่าใช้จ่ายในการรักษา  กรุณากรอกข้อมูลผู้ป่วย เพื่อรับคำแนะนำจากทีมแพทย์มะเร็งผู้เชี่ยวชาญของเรา

รับคำแนะนำจากแพทย์