ฟูด้าเผยแพร่บทความวิชาการระดับนานาชาติ เจาะลึกเทคโนโลยีสลายเนื้อเยื่อมะเร็งด้วยคลื่นอัลตราซาวด์
None
Author:From:FUDA

เมื่อเร็ว ๆ นี้ บทความวิชาการล่าสุดของโรงพยาบาลมะเร็งฟูด้า กว่างโจว เรื่อง “Histotripsy in Tumor Therapy: Advances in Non-Thermal Mechanical Ablation, Immune Modulation, and Clinical Translation” ได้รับการตีพิมพ์อย่างเป็นทางการในวารสาร Frontiers in Immunology ซึ่งเป็นวารสารวิชาการชั้นนำด้านภูมิคุ้มกันวิทยา โดยมีค่า Impact Factor (IF) อยู่ที่ 7.0
สำหรับบทความฉบับนี้ ศ.นพ.หนิว ลี่จื้อ ผู้อำนวยการโรงพยาบาล และรองผู้อำนวยการเฉิง เจียงเผิง ร่วมทำหน้าที่เป็นผู้ประพันธ์บรรณกิจ (Co-corresponding Authors) ขณะที่หม่าหยางหยาง ผู้อำนวยการห้องปฏิบัติการกลาง เป็นผู้เขียนลำดับแรก (First Author) และรองผู้อำนวยการหลง ซินอัน เป็นผู้เขียนลำดับที่สอง (Second Author)


บทความปริทัศน์ฉบับนี้ได้รวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลอย่างครอบคลุมเกี่ยวกับเทคโนโลยีอัลตราซาวด์แบบโฟกัสชนิดใหม่ที่ไม่ต้องผ่าตัด หรือที่เรียกว่า “Histotripsy” (การสลายเนื้อเยื่อด้วยคลื่นอัลตราซาวด์) โดยครอบคลุมตั้งแต่กลไกทางฟิสิกส์และแรงทางกล ผลกระทบทางชีวภาพ การปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมระดับจุลภาคของระบบภูมิคุ้มกันภายในเนื้องอก ไปจนถึงความก้าวหน้าล่าสุดในการนำเทคโนโลยีนี้ไปใช้ทางคลินิกทั่วโลก
เนื้อหาในบทความนี้จึงเป็นหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่สำคัญ ซึ่งอาจช่วยสนับสนุนการพัฒนาแนวทางการรักษามะเร็งแบบไม่รุกล้ำด้วยเทคนิคการสลายเนื้อเยื่อ รวมถึงการรักษาร่วมกับภูมิคุ้มกันบำบัดในอนาคต
ประเด็นสำคัญของบทความวิจัย
1. รูปแบบใหม่ของการทำลายเนื้อเยื่อด้วยแรงทางกลโดยไม่ใช้ความร้อน (Non-thermal Mechanical Ablation)
แตกต่างจากการรักษาด้วยความร้อนแบบดั้งเดิม เช่น การจี้ด้วยคลื่นวิทยุ (RFA), การจี้ด้วยคลื่นไมโครเวฟ (MWA) หรือการใช้อัลตราซาวด์ความเข้มข้นสูง (HIFU) เทคนิค Histotripsy ใช้คลื่นอัลตราซาวด์แบบโฟกัสที่มีช่วงเวลาการปล่อยคลื่นสั้น เพื่อกระตุ้นให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า Cavitation (การเกิดโพรงฟองอากาศ) ส่งผลให้ฟองอากาศขยายตัวและยุบตัวอย่างรวดเร็ว จนเกิดแรงทางกลที่ทำให้เนื้อเยื่อมะเร็งแตกสลายโดยตรง
กระบวนการนี้ไม่ก่อให้เกิดปัญหาความร้อนถูกพัดพาออกไปโดยกระแสเลือด (Heat-sink Effect) เหมือนการรักษาด้วยความร้อน อีกทั้งยังมีศักยภาพในการรักษาเนื้อเยื่อบริเวณใกล้หลอดเลือดขนาดใหญ่และท่อน้ำดี โดยช่วยลดความเสียหายต่อโครงสร้างเนื้อเยื่อที่มีคอลลาเจนเป็นองค์ประกอบสูง
2. เจาะลึกเทคนิค Histotripsy ทั้ง 3 รูปแบบหลัก
บทความได้เปรียบเทียบเทคนิค Histotripsy ทั้ง 3 ประเภทอย่างเป็นระบบ ได้แก่
Shock-scattering Histotripsy: การสลายเนื้อเยื่อด้วยคลื่นกระแทกที่เกิดจากการกระเจิงของคลื่นเสียง
Intrinsic-threshold Histotripsy: การสลายเนื้อเยื่อโดยอาศัยระดับความเข้มของคลื่นเสียงที่ถึงเกณฑ์การเกิดโพรงฟองอากาศ
Boiling Histotripsy: การสลายเนื้อเยื่อด้วยการสร้างฟองไอน้ำจากพลังงานอัลตราซาวด์
โดยวิเคราะห์เปรียบเทียบคุณสมบัติของคลื่นเสียง กลไกการเกิดและการเคลื่อนตัวของฟองอากาศ ตลอดจนรูปแบบการทำลายเนื้อเยื่อของเทคนิคแต่ละชนิดอย่างละเอียด
3. การปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมภูมิคุ้มกันของเนื้องอกและศักยภาพในการรักษาร่วม (Immune Microenvironment & Combination Therapy)
การทำลายเซลล์มะเร็งด้วยแรงทางกลช่วยปลดปล่อยแอนติเจนจากเนื้องอก (Tumor Antigens) และโมเลกุลที่เกี่ยวข้องกับความเสียหายของเซลล์ (Damage-Associated Molecular Patterns: DAMPs) ออกมาในปริมาณมากอย่างรวดเร็ว
กระบวนการนี้ช่วยกระตุ้นการทำงานของเซลล์เดนไดรติก (Dendritic Cells: DCs) และดึงดูดเซลล์ภูมิคุ้มกันชนิด CD8⁺ T Cells ให้เข้าสู่บริเวณเนื้องอก จึงแสดงให้เห็นถึงศักยภาพในการนำ Histotripsy มาใช้ร่วมกับการรักษารูปแบบอื่น เช่น
ยายับยั้งจุดตรวจภูมิคุ้มกัน (Immune Checkpoint Blockade: ICB)
ยากระตุ้นตัวรับ CD40 (CD40 Agonists)
เคมีบำบัด (Chemotherapy)
ซึ่งอาจช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันเพื่อต่อต้านมะเร็ง
4. ความก้าวหน้าทางคลินิกและการประเมินความปลอดภัย (Clinical Translation & Safety Assessment)
บทความได้รวบรวมข้อมูลการอนุมัติอุปกรณ์ทางการแพทย์แบบ De Novo จากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) รวมถึงผลการศึกษาทางคลินิกที่สำคัญ เช่น การทดลอง #HOPE4LIVER
พร้อมสรุปประสิทธิภาพทางคลินิกของ Histotripsy ในการรักษาเนื้องอกที่ตับ ไต และตับอ่อน ตลอดจนวิเคราะห์ข้อมูลด้านความปลอดภัยจากการใช้งานจริง โดยให้ความสำคัญกับการประเมินผลกระทบต่อหลอดเลือดและการทำงานของไต
เจาะลึกกลไก: คลื่นเสียงทำลายเนื้องอกจากภายนอกร่างกายได้อย่างไร?
ที่ผ่านมา เทคนิคการทำลายเนื้อเยื่อด้วยความร้อน เช่น การจี้ด้วยคลื่นวิทยุ (RFA) และการจี้ด้วยคลื่นไมโครเวฟ (MWA) เป็นวิธีหลักที่ใช้ในการรักษามะเร็งตับและเนื้องอกชนิดก้อนอื่น ๆ โดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ อย่างไรก็ตาม เทคนิคเหล่านี้ยังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะเมื่อก้อนมะเร็งอยู่ใกล้หลอดเลือดขนาดใหญ่ ซึ่งอาจเกิดปรากฏการณ์ความร้อนถูกพัดพาออกไป (Heat-sink Effect) ทำให้การทำลายเนื้องอกไม่สมบูรณ์ อีกทั้งความร้อนที่แพร่กระจายยังอาจส่งผลกระทบต่อเนื้อเยื่อปกติบริเวณใกล้เคียง
ส่วนเทคนิคการใช้ไฟฟ้าทำลายเซลล์มะเร็งแบบย้อนกลับไม่ได้ หรือมีดนาโน (NanoKnife / IRE) แม้จะไม่ใช่การรักษาด้วยความร้อน แต่ยังจำเป็นต้องใช้เข็มแทงเข้าสู่ร่างกาย
สำหรับ Histotripsy ถือเป็นเทคโนโลยีการทำลายเนื้อเยื่อด้วยแรงทางกลแบบไม่รุกล้ำ (Non-invasive Mechanical Ablation) ที่ใช้คลื่นเสียงจากภายนอกร่างกาย โดยมีหลักการสำคัญดังนี้
1. กลไกทางฟิสิกส์: ใช้ฟองอากาศขนาดเล็กทำลายเซลล์มะเร็ง
เทคโนโลยีนี้ใช้คลื่นอัลตราซาวด์จากภายนอกร่างกาย โดยโฟกัสคลื่นเสียงไปยังบริเวณเป้าหมายอย่างแม่นยำ ทำให้เกิดแรงดันลบสูงเฉพาะจุดและกระตุ้นให้เกิดกลุ่มฟองอากาศขนาดเล็กระดับไมโครเมตร (Bubble Cloud)
ฟองอากาศเหล่านี้จะขยายตัวอย่างรวดเร็วภายในเวลาเพียงไม่กี่ไมโครวินาที ก่อนยุบตัวลงอย่างรุนแรง ก่อให้เกิดแรงเฉือนทางกลที่มีพลังสูง จนทำให้เซลล์และโครงสร้างเนื้อเยื่อมะเร็งแตกสลาย กลายเป็นสารเหลวที่มีลักษณะเป็นเนื้อเดียวกัน โดยปราศจากโครงสร้างเซลล์ที่สมบูรณ์
2. การปกป้องเนื้อเยื่อสำคัญบริเวณใกล้เคียง
ผนังหลอดเลือดและท่อน้ำดีมีองค์ประกอบของคอลลาเจนสูง ทำให้มีความแข็งแรงและทนต่อแรงทางกลมากกว่าเนื้อเยื่ออ่อนอย่างก้อนมะเร็งบางชนิด
ดังนั้น Histotripsy จึงมีคุณสมบัติในการเลือกทำลายเนื้อเยื่อเป้าหมาย ขณะเดียวกันยังมีศักยภาพในการรักษาโครงสร้างสำคัญบริเวณใกล้เคียง เช่น หลอดเลือดขนาดใหญ่และท่อน้ำดี ให้คงสภาพได้ดีกว่าในบางกรณี
3. การติดตามผลการรักษาด้วยอัลตราซาวด์แบบเรียลไทม์
ระหว่างการรักษา กลุ่มฟองอากาศที่เกิดขึ้นจากกระบวนการสลายเนื้อเยื่อจะปรากฏเป็นบริเวณสะท้อนคลื่นเสียงที่มีความเข้มสูง (Hyperechoic Region) บนภาพอัลตราซาวด์
แพทย์จึงสามารถติดตามการเกิดฟองอากาศและตรวจสอบขอบเขตของบริเวณที่กำลังทำลายเนื้อเยื่อได้แบบเรียลไทม์ ช่วยให้ควบคุมตำแหน่งและขอบเขตการรักษาได้อย่างแม่นยำ

(คำอธิบายภาพที่ 1: แผนภาพแสดงกลไกทางฟิสิกส์ของเทคนิค Histotripsy และความสามารถในการเลือกทำลายเนื้อเยื่อ โดยแสดงพลวัตการเกิดและการเคลื่อนตัวของกลุ่มฟองอากาศ (Bubble Cloud) รวมถึงกระบวนการสลายเนื้อเยื่อภายใต้รูปแบบคลื่นเสียง 3 ประเภท ได้แก่ Shock-scattering Histotripsy, Intrinsic-threshold Histotripsy และ Boiling Histotripsy)
นอกจากการกำจัดรอยโรคมะเร็งเฉพาะจุดแล้ว เศษชิ้นส่วนแอนติเจนจากเนื้องอกที่ถูกปลดปล่อยออกมาจากกระบวนการสลายเนื้อเยื่อด้วยแรงทางกล ยังสามารถถูกเซลล์เดนไดรติก (Dendritic Cells: DCs) จับกินและนำไปยังต่อมน้ำเหลืองที่ทำหน้าที่ระบายของเหลวจากบริเวณเนื้องอก เพื่อนำเสนอแอนติเจนให้แก่เซลล์ T ซึ่งช่วยกระตุ้นการตอบสนองของเซลล์ T ชนิด CD8⁺ ที่มีหน้าที่ทำลายเซลล์มะเร็งได้อย่างมีประสิทธิภาพ
การศึกษาก่อนการทดลองในมนุษย์ (Preclinical Studies) ยืนยันว่า การใช้ Histotripsy ร่วมกับยายับยั้ง PD-1/PD-L1 หรือยากระตุ้นตัวรับ CD40 สามารถเสริมฤทธิ์ในการต่อต้านมะเร็งได้อย่างมีนัยสำคัญ
นอกจากนี้ ในการศึกษากับสัตว์ทดลองบางรูปแบบ ยังพบว่าก้อนมะเร็งที่อยู่ห่างจากบริเวณที่ได้รับการรักษาและไม่ได้รับการรักษาโดยตรง มีขนาดเล็กลงพร้อมกันด้วย ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Abscopal Effect (ผลการรักษาที่ส่งผลต่อเนื้องอกในบริเวณห่างไกล) ซึ่งสะท้อนถึงศักยภาพของ Histotripsy ในการกระตุ้นภูมิคุ้มกันให้ช่วยต่อต้านมะเร็งได้ทั่วร่างกาย

(คำอธิบายภาพที่ 2: แผนภาพแสดงกระบวนการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันที่เกิดจาก Histotripsy โดยแสดงลำดับขั้นตอนตั้งแต่การทำลายเนื้อเยื่อมะเร็งเฉพาะจุดด้วยแรงทางกล การจับกินแอนติเจนของเซลล์มะเร็ง การกระตุ้นเซลล์เดนไดรติก (DCs) การกระตุ้นเซลล์ T ไปจนถึงการเกิดปฏิกิริยาต่อต้านมะเร็งทั่วร่างกาย ซึ่งอาจส่งผลต่อก้อนมะเร็งในบริเวณที่อยู่ห่างไกลจากจุดที่ได้รับการรักษา)
ความก้าวหน้าในการนำมาใช้ทางคลินิก: อีกไกลแค่ไหนกว่าจะเข้าถึงผู้ป่วย?
นับตั้งแต่มีรายงานการทดลองในสัตว์ครั้งแรกของโลกในปี 2006 จนถึงปี 2023 ซึ่ง Histotripsy ได้รับการอนุมัติอย่างเป็นทางการจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) ให้ใช้ในการสลายเนื้องอกในตับ เทคโนโลยีนี้มีพัฒนาการเข้าสู่การใช้งานทางคลินิกอย่างรวดเร็ว โดยมีความก้าวหน้าสำคัญดังนี้
- การรักษาเนื้องอกในตับ (Liver Tumors): การศึกษาทางคลินิกระยะสำคัญแบบไปข้างหน้า (Prospective Pivotal Clinical Trial) พบว่า อัตราความสำเร็จด้านเทคนิคของการรักษาสูงถึง 95% และมีผลการควบคุมเนื้องอกเฉพาะจุดในระยะ 1 ปีที่น่าพอใจ โดยผลการประเมินย้อนหลัง (Post-hoc Analysis) พบอัตราการควบคุมเนื้องอกอยู่ที่ 90.0% นอกจากนี้ การศึกษาทางคลินิกจากการใช้งานจริงอีกหลายฉบับยังช่วยยืนยันถึงความเป็นไปได้ในการนำเทคนิคนี้มาใช้รักษาผู้ป่วย
- การขยายขอบเขตสู่เนื้องอกชนิดก้อนอื่น ๆ (Expansion to Other Solid Tumors): การทดลองทางคลินิกสำหรับเนื้องอกในไต ภายใต้โครงการ CAIN ได้ดำเนินการเสร็จสิ้นแล้ว ขณะที่การศึกษาสำหรับเนื้องอกในตับอ่อน ภายใต้โครงการ GANNON ก็กำลังดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง
- ความปลอดภัยและการกำหนดมาตรฐานการรักษา (Safety & Standardization): เนื่องจาก Histotripsy เป็นเทคโนโลยีใหม่ที่กำลังพัฒนา การนำมาใช้จริงยังจำเป็นต้องคำนึงถึงช่วงการเรียนรู้และการฝึกฝนทักษะของแพทย์ผู้ทำหัตถการ รวมถึงติดตามความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นในผู้ป่วยบางราย เช่น การบาดเจ็บของหลอดเลือด ภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำพอร์ทัล (Portal Vein Thrombosis) และการบาดเจ็บของไต
ในอนาคต เมื่อมีการปรับปรุงพารามิเตอร์ด้านปริมาณพลังงานที่ใช้ในการรักษาให้เหมาะสมยิ่งขึ้น และมีการกำหนดมาตรฐานขั้นตอนการรักษาที่ชัดเจน เทคโนโลยีการรักษามะเร็งแบบไม่รุกล้ำนี้ก็มีโอกาสช่วยให้ผู้ป่วยมะเร็งเข้าถึงทางเลือกการรักษาที่หลากหลายมากขึ้น

(คำอธิบายภาพที่ 3: แสดงหมุดหมายสำคัญของการพัฒนาเทคโนโลยี Histotripsy ตั้งแต่ปี 2006 ถึง 2026 พร้อมภาพรวมข้อมูลการศึกษาทางคลินิกทั่วโลก)
การได้รับการตีพิมพ์บทความปริทัศน์ทางวิชาการในวารสาร Frontiers in Immunology ในครั้งนี้ เป็นอีกหนึ่งบทพิสูจน์ถึงความแข็งแกร่งด้านงานวิจัยและศักยภาพทางคลินิกของโรงพยาบาลมะเร็งฟูด้า กว่างโจว
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา โรงพยาบาลมะเร็งฟูด้ายึดมั่นในแนวคิดการวิจัยที่ว่า “การวิจัยเริ่มต้นจากการรักษาทางคลินิก และนำผลการวิจัยกลับไปพัฒนาการรักษาทางคลินิก” จนถึงปัจจุบัน โรงพยาบาลมีผลงานตีพิมพ์ทางการแพทย์สะสมแล้วมากกว่า 500 บทความ
ในอนาคต โรงพยาบาลจะยังคงมุ่งมั่นพัฒนาและต่อยอดองค์ความรู้ในด้านการรักษามะเร็งด้วยเทคนิคการสลายเนื้อเยื่อแบบแผลเล็ก (Minimally Invasive Ablation) และการรักษามะเร็งด้วยภูมิคุ้มกันบำบัด (Cancer Immunotherapy) พร้อมผลักดันผลงานวิจัยและนวัตกรรมทางการแพทย์ที่ก้าวหน้า เพื่อสร้างประโยชน์และเพิ่มโอกาสในการรักษาให้แก่ผู้ป่วยมะเร็งทั่วโลก
ปรึกษาโรคมะเร็ง
หากคุณต้องการทราบว่าผู้ป่วยเหมาะสำหรับการรักษาแบบบาดแผลเล็กหรือไม่ (การรักษาด้วยความเย็น การรักษาด้วยมีดนาโน การรักษาเฉพาะจุดแบบอุดตันเส้นเลือด ฯลฯ) และค่าใช้จ่ายในการรักษา กรุณากรอกข้อมูลผู้ป่วย เพื่อรับคำแนะนำจากทีมแพทย์มะเร็งผู้เชี่ยวชาญของเรา
-
โรงพยาบาลมะเร็งเฉพาะทางแห่งชาติ -
โรงพยาบาลมะเร็งที่ได้รับรองมาตรฐาน JCI ระดับนานาชาติ -
ศูนย์ฝึกอบรมการรักษาด้วยความเย็นแห่งเอเชีย -
ศูนย์ชีวการแพทย์กว่างโจวสถาบันวิทยาศาสตร์จีนและเวชศาสตร์ปริวรรตสถาบันสุขภาพ
